Permanente Vorming

Lezingen Permanente Vorming Actuele Filosofie: Mensen beter maken - Ethiek en geneeskunde


Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap & Bioethics Institute Ghent


Mensen beter maken: ethiek en geneeskunde

Reflectie over de ethische aspecten van nieuwe ontwikkelingen in de geneeskunde vormt een belangrijk onderdeel van de moraalfilosofie, in het bijzonder van de toegepaste ethiek. De medische en bioethiek is één van de meest vruchtbare onderzoeksgebieden in de ethiek. Het is ook één van de meest maatschappelijke relevante onderzoeksgebieden. In deze voordrachtenreeks worden recente discussies en ontwikkelingen aan een ruim publiek gepresenteerd via diverse case-studies en reflecties. Komen ondermeer aan bod:

  • Het in kaart brengen van het genoom van individuen: mogelijke toepassingen en ethische vragen
  • Verloren voorwerpen? Ingevroren embryo's en het uitblijven van beslissingen
  • Terminale sedatie: een nieuwe pest?
  • Klinische experimenten op mensen in een globaliserende wereld: waar is de ethiek?
  • Directe interventie in de hersenen: recente technieken, toepassingen en ethische vragen
  • ‘Lijden aan jezelf'. Over ziekte en moraliteit in een hedendaagse context.
  • Reprogenetica en de selectie van betere mensen

Het programma vindt u hier: http://www.philosophy.ugent.be/index.php?id=88&type=content

PRESENTATIES

Guido Pennings (18/02/10)

“Reproductief toerisme: ballingschap of rechtsontwijking?”

Reproductief toerisme is het fenomeen waarbij mensen naar een ander land reizen om een vruchtbaarheidsbehandeling te krijgen die ze niet in hun eigen land kunnen krijgen. Hun aantal neemt over de jaren ook voortdurend toe. De redenen van de mensen zijn erg divers: ze behoren tot een categorie die niet in aanmerking komt voor behandeling, er zijn te lange wachttijden, het is te duur enz. Deze bewegingen krijgen vooral aandacht omdat een aantal ervan ‘wetsontwijkingen’ zijn: men ontvlucht een land met een strenge wetgeving voor een land met een meer tolerante wetgeving. Dit fenomeen rond een veelheid aan ethische en politieke vragen op.

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.

Sigrid Sterckx (25/02/10)

"Klinische experimenten op mensen in een globaliserende wereld: waar is de ethiek?"

Internationale richtlijnen en codes betreffende klinische experimenten op mensen (doorgaans verricht in de context van het testen van potentiële geneesmiddelen) worden regelmatig herzien en deze opeenvolgende herzieningen geven duidelijk blijk van morele vooruitgang. Tegelijkertijd komen steeds meer problemen aan het licht in verband met financiële en andere belangenconflicten in het kader van dergelijke experimenten en kunnen we vaststellen dat een toenemend aantal experimenten ‘gedelokaliseerd’ wordt naar landen waar men niet wakker ligt van richtlijnen en waar duizenden mensen als medische proefkonijnen gebruikt worden zonder dat ze hiervan zelfs maar op de hoogte zijn. In deze lezing zal een kort overzicht worden gegeven van de belangrijkste geldende richtlijnen over klinische experimenten op mensen en zullen een aantal prangende ethische kwesties worden geïllustreerd met concrete voorvallen.

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.

 

Veerle Provoost (11/02/10)

"Verloren voorwerpen? Ingevroren embryo's en het uitblijven van beslissingen"

In infertiliteitscentra over de hele wereld wordt een toenemend aantal ingevroren embryo's bewaard. Patiënten die de embryo's niet meer voor eigen behandelingen wensen te gebruiken hebben doorgaans drie opties: doneren aan andere onvruchtbare koppels, doneren aan de wetenschap of laten vernietigen. Voor een deel van deze embryo’s blijft de beslissing uit doordat patiënten niets meer van zich laten horen. Anderen kiezen er (bewust) voor om steeds opnieuw de bewaring te verlengen ook al wordt de kans op het eigen gebruik voor een fertiliteitsbehandeling nagenoeg onbestaande. Een substantieel deel van hen die wel een beslissing willen nemen, blijkt hiermee moeilijkheden te ervaren of komen op hun initiële beslissing terug. Uit wat we reeds weten over de wijze waarop patiënten deze beslissing nemen, zijn er verder steeds meer aanwijzingen dat morele overwegingen slechts een kleine rol spelen.

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.

 

Ignaas Devisch (04/03/10)

‘Lijden aan jezelf'. Over ziekte en moraliteit in een hedendaagse context.

Het leven is niet langer een gegeven, een lot, maar iets waaraan ik kan en bijgevolg ook hoor te werken. Wat een opportuniteit lijkt te zijn - ik mag mijn leven zelf besturen, ik mag zoveel eten als ik wil, ik mag mijn seksualiteit vrij beleven, ik mag mijn lichaam laten verbouwen om er beter uit te zien, enzovoort - blijkt na korte tijd niet zonder meer een verhaal van bevrijding en geluk te zijn geworden. Het medische kunnen slaat om in een maatschappelijk moeten. Het hoort dat wij ons lichaam verzorgen en gezond leven. Of hoe in onze hedendaagse conditie kansen omslaan in plichten...

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.

 

Sofie Vercoutere (11/03/2010)

“Moeder(s, )melk en ethiek”

Het bestuderen van de menselijke lactatie raakt verschillende disciplines waaronder  biologie, politiek, fysiologie, sociale wetenschappen en ethiek. Als uitgangspunt beschouwen we moedermelk als een waardevolle energiebron dankzij de voedingskundige, contraceptieve en economische waarde.  In de literatuur is er weinig aandacht voor de rol van menselijke melk in gezondheidspromotie, geboortespreiding en voedselvoorziening en dat zowel in geïndustrialiseerde landen als in ontwikkelingslanden. Naast de ontwikkeling van de WHO-code, die een ethische marketing van babyvoeding moet garanderen, en de internationale ethische code voor lactatiekundigen, bestaan nog enkele ethische vraagstukken zoals  de economische waarde van menselijke melk, voedselveiligheid en voedseltekorten, HIV-overdracht via borstvoeding, de rol van borstvoeding in geboortespreiding, lactatie en seksualiteit en de rol van moedermelk bij (natuur)rampen. Alleen door een optimaal gebruik van menselijke lactatie, kan moedermelk het recht op de meest adequate voeding voor iedereen ondersteunen.

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.

 

Katrien Devolder (25/03/2010)

“Genetische  selectie op basis van niet-ziekte gerelateerde eigenschappen “

Kennis van de menselijke genetica  neemt in een snel tempo toe. Dit heeft belangrijke implicaties voor vele aspecten van ons leven, onder meer voor beslissingen i.v.m. voortplanting.  Toekomstige ouders kunnen gebruik maken van genetische tests om te voorkomen dat zij kinderen ter wereld  brengen met bepaalde ernstige genetische aandoeningen.  Maar men kan embryo’s of foetussen ook testen voor minder ernstige aandoeningen zoals Downsyndroom of doofheid. Soms worden deze tests gebruikt om kinderen te kiezen met een bepaalde aandoening. Sommige dove koppels bijvoorbeeld kiezen op basis van genetische selectie bewust voor een doof kind. Naargelang onze kennis over de link tussen bepaalde genetische profielen en  onze eigenschappen toeneemt, zullen we ook kunnen testen voor genetische invloeden op complexe eigenschappen zoals agressie of intelligentie . Tijdens deze lezing zullen we dieper ingaan op ethisch vragen die rijzen bij genetische selectie op basis van niet-ziekte gerelateerde eigenschappen zoals doofheid, intelligentie of agressie:  is het ethisch aanvaardbaar om via genetische selectie voor een doof kind te kiezen? Als we meer kennis verwerven over genetische invloeden op persoonlijkheidskenmerken,  moeten we daar dan gebruik van maken bij onze reproductieve beslissingen? Welke principes zouden we best volgen als we een kind kiezen op basis van genetische selectie? Is dit eugenetica en daarom verwerpelijk?

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.

 

Kasper Raus (22/04/2010)

“Terminale sedatie: een probleem of een oplossing?”

Van alle overlijdens in Vlaanderen, worden er ongeveer 47% vooraf gegaan door een medische beslissing die de dood mogelijks heeft verkort. Een van de mogelijke medische beslissingen aan het levenseinde is ‘terminale sedatie’, waarbij een terminale patiënt tot aan zijn overlijden buiten bewustzijn wordt gehouden door middel van verdovende medicatie. Hoewel deze praktijk nieuw is, wordt ze zeer frequent gebruikt (in 14,5% van alle overlijdens in Vlaanderen) en is ze algemeen aanvaard. Velen beweren dat de praktijk ons toestaat om een oplossing te bieden voor zelfs het ergste lijden. Anderen zien het dan weer als een probleem. Ze argumenteren dat terminale sedatie een verdoken vorm van euthanasie is. Omdat terminale sedatie niet gereguleerd is, beweren zij dat de praktijk door artsen wordt gebruikt om controle en papierwerk te vermijden. Een analyse van de verschillende ethische aspecten van terminale sedatie moet meer licht werpen op deze discussie. Welke aspecten maken terminale sedatie problematisch? Hoe verhouden euthanasie en terminale sedatie zich tot elkaar? Kortom: vormt sedatie een probleem of net de oplossing?

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.

 

Laura Capitaine (29/04/2010)

“Langer leven: vloek of zegen?”

De zoektocht naar middelen en interventies die een verlenging van het menselijke leven mogelijk zouden maken, is nagenoeg even oud als de mens zelf. Doorheen de eeuwen heeft deze onderneming diverse vormen aangenomen, gaande van het gebruik van alchemie tot de consumptie van allerhande dieetsupplementen. Vandaag gaat die zoektocht onverminderd verder, maar dan wel onder leiding van een respectabele wetenschap: de biogerontologie. Biogerontologen bestuderen het menselijke verouderingsproces in de hoop dat gewonnen inzichten hieromtrent de weg zullen plaveien naar een verlenging van de levensduur.  Recentelijk zijn er in dit verband enkele potentieel beloftevolle ontdekkingen gedaan. In het eerste deel van deze lezing zal dan ook een overzicht worden gegeven van de belangrijkste ontwikkelingen binnen dit vakgebied.

Het vooruitzicht van een verlengde levensduur wordt door sommigen met vreugde, door anderen met vrees onthaald. Die vrees is vooral gestoeld op de vaststelling dat een significante verlenging van de levensduur hoogst waarschijnlijk ingrijpende veranderingen op het niveau van zowel het individu als de samenleving zal teweegbrengen. Het tweede deel van de lezing zal aandacht besteden aan enkele belangrijke ethische implicaties van een verlengde levensduur.

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.

 

Farah Focquaert (06/05/2010)

 'Directe interventie in de hersenen: recente technieken, toepassingen en ethische vragen'

Vergelijkbaar met de opkomst van de moderne genetica, gaat de huidige vooruitgang in de neurowetenschappen gepaard met een waaier aan ethische vragen. Bepaalde van deze vragen richten zich op praktische problemen, zoals de ontwikkeling van neurotechnologische toepassingen en de daarbij horende individuele en sociaal maatschappelijke implicaties. Bepaalde andere vragen zijn veeleer wijsgerig van aard. Zo roepen de huidige neurologische ontwikkelingen vragen op ten aanzien van aloude wijsgerige concepten zoals vrije wil, persoonlijke identiteit en morele verantwoordelijkheid. We bespreken recente ontwikkelingen op vlak van directe interventie in de hersenen (voornamelijk subcorticale en corticale hersenstimulatie) en de mogelijke behandeling van neuropsychiatrische stoornissen aan de hand van deze technieken. We gaan dieper in op bepaalde ethische vragen met betrekking tot persoonlijke identiteit, alsook de selectie van patiënten. In hoeverre moeten individuen met Alzheimer, gevangenen en misschien zelfs kinderen in aanmerking komen?

Klik hier voor de presentatie. Klik hier voor de video.